Opiniestuk De Morgen

Heeft het Nederlands aan de Vlaamse universiteiten nog een toekomst?

https://www.demorgen.be/meningen/heeft-het-nederlands-aan-de-vlaamse-universiteiten-nog-een-toekomst~bee18b4a/

Rik Vosters doceert Nederlandse taalkunde aan de Vrije Universiteit Brussel

De doemberichten uit Nederland stromen binnen: de opleiding Nederlands aan de Vrije Universiteit van Amsterdam wordt opgedoekt en in alle kranten lees je hoe slecht het gaat met de neerlandistiek. Althans als je naar de studentenaantallen kijkt, want qua onderzoek doen taal- en literatuurwetenschappers uit de Lage Landen het uitstekend. En hoewel de terugval in studentenaantallen in Vlaanderen beperkter is dan in Nederland, komen ook de opleidingen taal- en letterkunde hier te lande steeds meer onder druk te staan.

De malaise komt voort uit een onderwaardering van talen in het leerplichtonderwijs en de afnemende waardering van ‘zachtere’ wetenschapsgebieden. Waar een diploma Germaanse vroeger deuren deed opengaan, vragen ouders zich vandaag de dag vooral af of zo’n studiekeuze geen garantie op werkloosheid inhoudt. Ten onrechte, want onze alumni vinden prima werk, maar de perceptie zit tegen. Terwijl technologiereuzen als Google net schreeuwen om soft skills en taalkundig talent, blijft Vlaanderen eenzijdig de STEM-klok luiden.

Hoewel de politiek graag lippendienst bewijst aan de moedertaal, betekent die steun in de praktijk te weinig. Met de flauwe reactie van minister Crevits (CD&V) dat er toch al een en ander is gebeurd voor de talen, gaan we het tij niet keren. Als we willen dat de studie van het Nederlands ook in de toekomst nog een plaats heeft aan onze universiteiten, is er nood aan actie op twee fronten.

Ten eerste moet het financieringsmodel van de universiteiten worden herdacht. Doordat de overheid competitie binnen een gesloten enveloppe aanmoedigt, slinkt het budget per student overal, met alle gevolgen van dien. De structurele onderfinanciering dwingt universiteiten om ook intern een harde economische logica op te leggen, waardoor al snel wordt gedacht in termen van winstgevende versus verlieslijdende opleidingen. Bovendien zijn één en één niet gelijk in de academische logica: waar de universiteit per masterstudent taal- en letterkunde een vast werkingsbudget ontvangt, krijgt ze voor diezelfde student wiskunde het drievoud. Die weging, waarbij studenten in de geesteswetenschappen twee tot vier keer minder meetellen, is bedoeld om de verschillen in studiekosten te dekken. Maar de werkelijke kosten zijn vaak anders. Net voor talenstudenten is een intensieve begeleiding in kleine groepen nodig: een taal en haar literatuur bestudeer je nu eenmaal niet in een aula.

Als maatschappij en politiek deze opleidingen dus ook belangrijk vinden, moet er boter bij de vis komen: er is behoefte aan een stabieler en minder competitief financieringsmodel, waarbij ook minder populaire maar waardevolle studierichtingen op gegarandeerde ondersteuning kunnen rekenen.

Ten tweede is er nood aan een bredere herwaardering van het talenonderwijs. De keuze voor moderne talen in het secundair blijft door het watervalsysteem te vaak een negatieve keuze – “Ik was niet zo goed in wiskunde, meneer.” Erger nog: veel leerkrachten geven toe dat de lat voor talen vaak hoger ligt in de niet-talenrichtingen. Dat moet anders en beter! Het onderwijs van het Nederlands moet worden versterkt, van voldoende nadruk op leesplezier in de jongste jaren tot ruime aandacht voor taalbeheersing, literatuur en inzicht in taalstructuur in het secundair. De nieuwe eindtermen geven hoop, maar de beslissing van de katholieke koepel om de uren Nederlands terug te schroeven is een historische vergissing: vergissen is weliswaar menselijk, maar volharden in een vergissing is zelfs in goede katholieke middens des duivels.

Toch stopt het niet bij het Nederlands. Talen leren is geen kwestie van of-of, waarbij beheersing in één taal ten koste gaat van een andere. Talen versterken elkaar net: kennis van vreemde talen voedt ook de beheersing van de moedertaal. Daarom moeten we al veel vroeger starten met het leren van die vreemde talen, en veel sterker durven inzetten op meertalig onderwijs. Bovendien moet er ook in de basisschool ambitieus worden lesgegeven in de doeltaal, en is ook daar nood aan speciaal opgeleide taalleerkrachten.

Enkel door solide financiële engagementen op tafel te leggen en werk te maken van een ambitieus relanceplan op alle niveaus kan de overheid vermijden dat er binnen tien jaar krokodillentranen vloeien over het verdwijnen van een opleiding Nederlands in Vlaanderen. Als de Nederlanders het niet meer doen, is het meer dan ooit aan ons om het Nederlands ook op het hoogste niveau te blijven bestuderen.

‘Laat ons stoppen met zeuren over taal’

‘Het verwerpen van taalvariatie en klagen over taalverandering als ‘taalverloedering’ gaat voort op drie misvattingen’, legt docent Nederlandse taalkund Rik Vosters (VUB) uit voor de Universiteit van Vlaanderen. Opinie – Knack – Vrije Tribune Rik Vosters https://www.knack.be/nieuws/wetenschap/laten-we-stoppen-met-zeuren-over-taal-en-meer-genieten-van-taal-in-al-haar-vormen-en-verschijningen/article-opinion-1402757.html Rond het midden van de achttiende eeuw verscheen er in Frans-Vlaanderen een jammerklacht over de staat van de moedertaal, […]

Continue Reading

Wat verraadt jouw taal over jou?

Je hebt maar één woord nodig om te horen of de persoon tegen wie je spreekt een Vlaming of een Nederlander is. Maar je woordgebruik en je uitspraak vertellen nog méér dan alleen je woonplaats. Hoe dat komt en hoe dat werkt legt sociolinguïst Rik Vosters je haarfijn uit. Extra uitdaging voor tijdens het kijken […]

Continue Reading

Universiteit van Vlaanderen

Binnenkort geef ik een college voor de Universiteit van Vlaanderen, met als centrale vraag: Wat verraadt taal over jou? Ik sta onder andere stil bij situationele, geografische, klassegebonden en leeftijdsgebonden variatie in taal, en bespreek hoe taalvariatie en taalverandering zich tot elkaar verhouden als twee zijdes van dezelfde medaille. Het videocollege wordt opgenomen en via […]

Continue Reading

Historical Sociolinguistics Young Researchers Forum (HSYRF-2)

The Historical Sociolinguistics Network (HiSoN), as sponsored by the Research Foundation Flanders (FWO) as part of its Historical Sociolinguistics Research and Training Program, is proud to announce the second edition of the Historical Sociolinguistics Young Researchers Forum (HSYRF). This new yearly event is aimed at early career researchers – MA and PhD students, postdocs, and […]

Continue Reading

Parlementair debat over Marshallplan talen

Naar aanleiding van ons opiniestuk (Knack 01/10/2019 – ‘Ons taalonderwijs heeft nood aan een marshallplan‘) vond er op 3 oktober een parlementair debat plaats, naar aanleiding van een vraag van Vlaams parlementslid Jo De Ro. https://www.vlaamsparlement.be/plenaire-vergaderingen/1274143/verslag/1275115 Onder andere Minister Hilde Crevits, Jo De Ro (Open Vld), Koen Daniëls (N-VA) en Jos De Meyer (CD&V) reageerden […]

Continue Reading

Marshallplan taalonderwijs

Opiniestuk – Knack – Vrije Tribune Rik Vosters, Elisabeth Bekers, Alex Housen, Stefanie Keulen, Katja Lochtman, Marie-Eve Michot, Esli Struys, Claire Swyzen en An Vande Casteele — Vrije Universiteit Brussel https://www.knack.be/nieuws/belgie/ons-taalonderwijs-heeft-nood-aan-een-marshallplan/article-opinion-1370845.html De kritieke situatie van het talenonderwijs en de afnemende talenkennis in Vlaanderen moeten een halt worden toegeroepen. Taal- en letterkundigen van de Vrije Universiteit […]

Continue Reading

Language planning, maintenance and shift: Chinese and European perspectives

Colloquium LANGUAGE PLANNING, MAINTENANCE AND SHIFT: CHINESE AND EUROPEAN PERSPECTIVES Vrije Universiteit Brussel 19-20 September 2018 Language maintenance and shift is a major issue in the study of linguistic communities in a migration contexts, and several studies have dealt with the issue concerning Chinese communities overseas. However, maintenance and shift are also central themes in […]

Continue Reading

Welcome

Welcome to my personal webpage. Here, you can find information on my ongoing research projects, my publications, my curriculum, and the courses I teach. In the posts below on this landing page, you can find news and announcements of upcoming events. Feel free to get in touch or book an appointment if you have any […]

Continue Reading